Geef de smartphone maar de schuld!

Docenten over sociale media

De discussie over smartphones in de klas staat dit schooljaar centraal. Nu de wet in Frankrijk is aangenomen waarmee het smartphone gebruik in het onderwijs aan banden wordt gelegd. Effectief is het wel als je nagaat dat afleiding zorgt voor verlies van tijd en focus, maar is dat ook realistisch voor de 4eIndustriële revolutie?

Tijdens de week van de mediawijsheid stond ik stil bij de vraag of het wenselijk is om 24/7 online (lees: bereikbaar) te zijn. Eigenlijk is dit een vraag die we vaker zouden mogen stellen aan de jongeren. Ze weten prima te vertellen of zij bijvoorbeeld verslaafd zijn wanneer de vraag wordt gesteld. Maar het gesprek voeren… gebeurt niet altijd. 

Aandacht = geld!

Een jaar geleden waren vele ouders boos. Boos op de tech-bedrijven in Silicon Valley omdat zij geen maatregelen hebben genomen en dat de kinderen nu verslaafd zijn. Ook ex-medewerkers hebben openbaar schuld bekend. Zij hebben meegewerkt aan het algoritme op de platformen om de aandacht van de gebruiker zo lang mogelijk vast te houden. Ze zorgen dat wij Hooked raken. Dat doen ze door verschillende psychologische elementen toe te voegen aan de apps, waarvan gamification slechts een van de elementen is. Facebook staat behoorlijk onder vuur na diverse schandalen en zorgwekkende vernieuwingen. Dat heeft ze ook duur komen te staan met het verlies (lees: uitschrijving) van een paar miljoen gebruikers. 

Anderzijds is de smartphone een verlengstuk van ons zijn en kunnen. Agenda, encyclopedie/zoekmachine, rekenmachine, wekker … Er zijn aardig wat functionaliteiten die ons leven er makkelijker op maken. Dus hoe realistisch is het dat wij de rug toekeren naar al deze functionaliteiten. Van jong tot oud maken wij hier gebruik van… Maar waarom?

Bij sommigen begint het al ’s ochtends vroeg, persoonlijk maak ik mij daar ook schuldig aan. Het eerste wat we doen is kijken of we meldingen hebben ontvangen en wat het onderwerp is van de dag, hoeveel graden het is buiten etc. Is het FOMO (fear of missing out) of is het een automatisme? Het gedrag wat hier wordt vertoond is slecht een attitude, en ligt er iets diepers ten grondslagen. Er is een behoeften wat vervuld wordt, en dat kunnen meerdere zijn en voor iedereen net weer anders. 

Het begint niet met een knal maar met een drang!

Charles Duhigg schreef een boek over het ontwikkelen van (nieuwe) gewoonten. Simpelweg wordt een gedrag op gang gebracht met een (natuurlijke) trigger/drang. Het gedrag wordt ingang gezet, en na de uitvoering krijgen we er een prettig gevoel bij. Een vorm van bevrediging (beloning) ontstaat waardoor wij het gedrag elke keer herhalen als de trigger zich voor doet omdat we weten dat wij ons er prettig bij zullen voelen. 

De methode Hooked, dat is ontwikkeld door Nir Eyal, is een opvolging van Duhigg. Eyal heeft het uitgebreid en er nog een component aan toegevoegd. Eyal maakt duidelijk dat een trigger intern maar ook extern kan ontstaan op basis waarvan een gedrag vertoond wordt. Vervolgens komt er een vorm van beloning tot stand en wordt in het model opgenomen welk behoefte is vervuld waarmee de kans op herhaling van gedrag wordt vergroot waardoor er een gewoonte ontstaat.

Dit is een kant van het medaillon, de andere kant heeft betrekking op motivatie en moeilijkheidsgraad. Het gebrek aan motivatie, zowel intrinsiek als extrinsiek, bij het maken van bijvoorbeeld een opdracht is de kans aanwezig dat wij sneller de aandacht naar iets anders verschuiven. De combinatie met de hoge moeilijkheidsgraad van de opdracht vergroot de kans dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Waar de aandacht naar verschuift … o.a. de smartphone!

Een tikkende bom: tijd!

Tijdverspilling is iets waar we achteraf een beetje spijt van krijgen. Een manier om zowel tijdverspilling te minimaliseren, en de motivatie op gang te brengen is door (grote) opdrachten te verdelen in (kleinere) deeltaken. Deskundigen zeggen het al langer, maar wat wij ook vaker in de media lezen is dat de aandacht en het concentratievermogen niet oneindig zijn. Het is een schaarste die moet je zien te trainen. Een techniek die wij toepassen in o.a. de app Mattie, maar ook zonder de app gebruikt kan worden in het dagelijks leven is de Pomodoro Techniek!

Pomodoro is van het tomaatje dat ervan uit gaat dat de concentratiespanne zich ergens tussen 15 en 45 minuten bevindt. De gemiddelde spanne is 25 minuten. Je zou dus de deeltaken moeten formuleren die gemiddeld 25 minuten duren zodat je daarna tevreden kunt zeggen dat je het af hebt, “Yes!”. Heb je de opdracht niet af en meer tijd nodig? Neem dan een pauze van 5 tot 10 minuten om daarna weer je aandacht te kunnen vestigen op de taak. Tijdens de pauze kan je de smartphone erbij te pakken voor (gecontroleerde) afleiding. Maar dan moet je dus wel een timer hebben die je laat weten dat de pauze om is.

Lang verhaal kort …

Na de ontvangen kritiek hebben zowel Apple als Google een maatregel ingebouwd om bewustwording te stimuleren middels de registratie van de schermtijd. Dit hebben ze uitgebreid om ouders een tool aan te bieden waarmee een tijdslimiet per app ingesteld kan worden. In iOS 12 is met de update de app ‘schermtijd’ beschikbaar gesteld. In de Play Store kan je met een Android 9.0 de app ‘Digital wellbeing’ downloaden. Op basis van inzichten kan er een gesprek gevoerd worden.

Dus hoe realistisch is het om de smartphone te verbieden of te verbannen als de smartphone eigenlijk het probleem niet is?

Lees ook